Jesienią 1704 roku szkocki korsarz Alexander Selkirk został pozostawiony na jednej z wysp niezamieszkałego archipelagu Juan Fernández na Pacyfiku, gdzie zdany na własne siły spędził cztery lata i cztery miesiące. Jeszcze za jego życia, w 1719 roku ukazała się książka Daniela Defoe "The Life and Strange Surprising Adventures of Robinson Crusoe" (jedno z wielu tłumaczeń polskich oddaje to jako "Przypadki Robinsona Kruzoe"). Czytelnicy od razu dostrzegli podobieństwo fabuły pierwszej części "Robinsona" do historii Alexandra Selkirka, choć zdaniem badaczy pierwowzorów stworzonego przez Defoe bohatera było kilku. Dzieło, uważane za pierwszą angielską powieść, natychmiast stało się szalenie popularne. Tylko w roku wydania wznawiano je czterokrotnie. Do końca XIX wieku ukazało się 700 różnych wydań krajowych i obcojęzycznych. W XX wieku "Robinson Crusoe" stał się klasyką literatury przygodowej dla dzieci i młodzieży. Powstały liczne opracowania, adaptacje i streszczenia, nie tylko prozą, ale i wierszem, dokonane przez różnych autorów. Książka Daniela Defoe zainicjowała również rozwój nowego gatunku powieści, tzw. robinsonady, których nieodzownym składnikiem schematu fabularnego pozostaje izolacja bohatera od cywilizacji i organizowanie życia w trudnych warunkach.
Pierwsze tłumaczenie „Robinsona Crusoe” na język polski ukazało się w 1769 roku, 50 lat po wydaniu oryginału. W XIX wieku adaptacje dla dzieci wydali J. Chęciński i W.L. Anczyc, w XX wieku – F. Mirandola, E. Korotyńska i S. Stampf. Według krytyków twórcą najbardziej cenionego przekładu jest Józef Birkenmajer, najlepszej adaptacji – Władysław Ludwik Anczyc. XXI wiek nie przyniósł zmian - „Robinson Crusoe" nadal jest wydawany i czytany na całym świecie. Stał się podstawą licznych adaptacji filmowych i telewizyjnych, także dla dorosłego widza (np. amerykański film „Cast Away: Poza światem” z 2000 roku w reżyserii Roberta Zemeckisa z Tomem Hanksem w roli Robinsona).
Na wystawie prezentujemy kolejne wydania "Przypadków Robinsona Kruzoe": od reprintu niemieckiego wydania z 1731 roku i pierwszego polskiego wydania z 1769, po najnowsze, wydane w serii ”Biblioteka Narodowa”, które ukazało się w roku 2025. Ta podróż przez cztery wieki pozwala zastanowić się nad ponadczasowością przygód sławnego rozbitka i uniwersalnością jego historii o przetrwaniu.
W pierwszej części wystawy prezentujemy zestawienie najstarszych oraz najnowszych wydań książek o przygodach Robinsona Crusoe znajdujących się w zbiorach Muzeum Książki Dziecięcej (XVIII, XIX i XXI wiek). Taki podział pozwala na prześledzenie sposobu, w jaki zmieniał się wizerunek najsłynniejszego rozbitka na świecie w stosunku do mentalności poszczególnych epok - począwszy od klasycznych, osadzonych w duchu oświecenia osiemnasto- i dziewiętnastowiecznych wydań, a skończywszy na najnowszych interpretacjach graficznych - przepełnionych nową wrażliwością i współczesną formą.
Ze względu bardzo dużą ilość materiału, wydania z XX wieku zaprezentowane zostaną osobno, w drugiej oraz trzeciej części wystawy.
Wystawę przygotował Dział Zbiorów Specjalnych
