Zapraszamy na króciutką siłą rzeczy wystawę on-line przypominającą, że pierwszym terytorium wyzwolonej po ponad 100-letniej niewoli Polski było Zakopane, od końca XIX w. znane jako letnia, względnie wiejska stolica Polski, gdzie spotykali się na wyjazdach wypoczynkowych, a jeszcze częściej zdrowotnych, wybitni rodacy ze wszystkich trzech zaborów.

Rozbrojenie Austriaków przez polskich konspiratorów wojskowych i przejęcie władzy przez lokalną Organizację Narodową odbyło się 31 października 1918 r., na dzień wcześniej niż analogiczny przewrót wojskowy w Krakowie, gdzie władzę objęła Polska Komisja Likwidacyjna.

1 listopada 1918 zebranie obywatelskie powołało Radę Narodową w Zakopanem, na prezydenta której (tj. przewodniczącego, wedle ówczesnej terminologii) wybrano ni mniej, ni więcej tylko samego Stefana Żeromskiego, pisarza uznawanego za „sumienie Polaków”, którego wybuch wojny zastał w Tatrach i który aktywnie działał i pracował w Zakopanem aż do jesieni 1919 r.

Nowo powołane władze zakopiańskie bezzwłocznie uznały władzę PKL na całym wyzwalanym terytorium, jednak ze względu na nawał zadań Komisja krakowska pozwoliła „zakopiańczykom” działać samodzielnie aż do 16 listopada 1918 r., gdy Rada Narodowa rozwiązała się, a władzę przejął przedstawiciel Polskiej Komisji Likwidacyjnej.

Wszystkie prezentowane materiały z książek i artykułów pochodzą z kolekcji Działu Udostępniania oraz Działu Zbiorów Specjalnych Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi, wykorzystano również materiały fotograficzne Biblioteki Narodowej (Polona.pl) oraz Narodowego Archiwum Cyfrowego (NAC), a także zasoby Internetu.

Marek Kiewel
Dział Udostępniania, Magazynów i Konserwacji Zbiorów